Cùng một lúc ông đã mang nắng Sàigòn, lụa Hà Đông và đâu đó bóng dáng Hà Nội vào thi ca Việt Nam của chúng ta một cách thân thiết, nhẹ nhàng.
(Cuối năm lớp 11, học sinh trường Pháp không phải thi tú tài 1 như học sinh trường Việt nên đã theo bạn bè, qua học lớp luyện thi tú tài 1 ở Trường Văn Học trên đường Phan Thanh Giản, được học nhiều giờ Việt văn với thầy Nguyên Sa Trần Bích Lan và được biết mặt cô Nga, Nàng Thơ của thi sĩ Nguyên Sa. Rồi số phận lại đẩy đưa, tới năm 2001 trở lại chốn cũ, làm ở tòa soạn Tạp chí Thế Giới Mới của Tổng biên tập Đỗ Quốc Anh, cũng là cơ sở của trường Văn Học ngày trước).
Nguyên Sa tên thật là Trần Bích Lan, sinh năm 1932 tại Hà Nội trong một gia đình quê gốc ở xã Hóa Khuê, huyện Hòa Vang, tỉnh Quảng Nam (nay thuộc quận Cẩm Lệ, thành phố Đà Nẵng), cha là một nhà kinh doanh có làm kinh tài cho Việt Minh, ông cố là Trần Trạm, một thượng thư dưới triều vua Tự Đức, đến đời ông nội mới ra Hà Nội lập nghiệp. Thuở nhỏ, ông học trường dòng Puginier và khi chiến tranh Việt - Pháp bùng nổ, ông theo gia đình tản cư ra Vân Đình (Hà Đông) rồi năm 1948 hồi cư về Hà Nội. Gia đình đã cho ông du học tại Pháp. Ông theo học lớp 11 tại Trường trung học Coulommiers (Seine et Marne), thi rớt tú tài 1 nên chuyển sang học lại lớp 11 ở Trường Rambouilllet không xa thủ đô Paris. Ông học không được chuyên cần, thường phải “doubler” (lưu ban) vài lớp, nhưng cuối cùng cũng đậu tú tài 2 và vào học ban Triết học của Đại học Sorbonne. Ông đậu các chứng chỉ dự bị, luận lý học và siêu hình học và khi đã có bằng cử nhân, về nước vào tháng 12 năm 1955, kết hôn với cô Trịnh Thúy Nga, một sinh viên ban Toán của Đại học Sorbonne.
Từ năm 1956, ông dạy Triết ở Trường Chu Văn An và nhiều trường trung học khác tại Saigon, bắt tay viết bộ sách giáo khoa Triết học đặc sắc, rồi mở hai Trường tư thục Văn Học và Văn Khôi. Ông viết cho tạp chí Sáng Tạo của nhóm Sáng Tạo, nhật báo Sống của Chu Tử, tạp chí Trình Bày của Thế Nguyên và chủ trương tạp chí Hiện Đại vào năm 1960. Năm 1966, ông nhập ngũ, học Trường Sĩ quan trừ bị Thủ Đức khóa 24, làm việc trong ngành Quân nhu và dạy ở Trường Quốc gia Nghĩa tử (trường dành cho con các quân nhân đã tử trận) từ năm 1967 đến năm 1975. Năm 1975, ông cùng gia đình di tản sang Pháp, ở lại đây 3 năm rồi sang định cư tại Irvine, bang California của Mỹ. Ông tiếp tục hoạt động báo chí và văn nghệ, cho ra mắt các tạp chí Đời, Phụ Nữ Việt Nam và Dân Chúng cho đến khi từ trần vào ngày 18 tháng 4 năm 1998.
Nhà thơ Du Tử Lê đã nhận định về vị trí của thơ Nguyên Sa trong đời sống tinh thần của nhiều thế hệ trước năm 1975 và cả về sau này: “Trong hơn nửa thế kỷ qua, nhiều thế hệ, bắt đầu từ thế hệ của những năm 1950 tới hôm nay, số người làm thơ hoặc yêu thích thơ Nguyên Sa, theo ghi nhận riêng của tôi, thời kỳ nào cũng là con số không nhỏ. Tới ngày hôm nay, những người yêu nhau vẫn tìm đến thơ Nguyên Sa như một cõi giới mà họ thấy có nhiều hình bóng họ trong đó. Cũng tới hôm nay, dù đã trên nửa thế kỷ, kể từ ngày thi phẩm “Thơ Nguyên Sa” xuất bản lần thứ nhất (bởi tổ hợp Gió), người ta thấy vẫn còn rất nhiều nhạc sĩ tìm đến với thơ của thi sĩ tài hoa này và cũng không thiếu những ca khúc phổ từ thơ Nguyên Sa lập tức được quần chúng đón nhận một cách nồng nhiệt… “
Một trong những nhạc sĩ đã phổ nhạc thơ Nguyên Sa là Ngô Thụy Miên đã nói về cái duyên đã đưa anh đến với việc phổ nhạc những bài thơ của ông: “Tôi không biết Nguyên Sa từ Pháp trở về Việt Nam từ năm nào, chỉ biết cùng với nhà thơ Cung Trầm Tưởng, ông đã đem Paris về cho bọn trẻ chúng tôi. Một Paris với hè phố Saint Michel, với sông Seine, tháp Eiffel, những cặp tình nhân, giáo đường sương mù... Cùng một lúc ông đã mang nắng Sàigòn, lụa Hà Đông và đâu đó bóng dáng Hà Nội vào thi ca Việt Nam của chúng ta một cách thân thiết, nhẹ nhàng. Tôi đến với thơ Nguyên Sa không từ một chọn lựa, mà vì tôi đã nhìn thấy mình trong thơ của ông, đã nghe những rung động thầm kín nhất của tuổi trẻ mình được ông tạo nên bằng những lời thơ ngọt ngào, tình tứ, tươi mát. Cũng như bao nhiêu anh em thanh niên sinh viên học sinh của thập niên 1960, tôi yêu và thuộc không ít thơ của ông. Nói đến "Áo lụa Hà Đông", có lẽ chúng ta mấy ai không biết:
”Nắng Saigon anh đi mà chợt mát
Bởi vì em mặc áo lụa Hà Đông…”.
Cá nhân tôi khi đọc bài thơ đã chú ý ngay 4 câu:
”Em chợt đến, chợt đi anh vẫn biết
Trời chợt mưa, chợt nắng chẳng vì đâu
Nhưng sao đi mà không bảo gì nhau
Để anh gọi, tiếng thơ buồn vọng lại”
Lời thơ man mác buồn, đã vỗ về, chia sẻ tâm tư tôi ngày tháng đó. Lang thang Saigon một ngày nắng nhẹ, giòng nhạc lan man trong đầu óc: "Rê Đô Rê, Sol Sib Sib Rê Rê, Sol Sol La, Sol Sib Rê Rê La...", tôi đã hoàn tất phần điệp khúc được viết theo cung Rê thứ để thích hợp với hồn thơ. Khi phổ hai phần đầu và cuối, tôi đã gặp khó khăn với hai câu:
”Thơ của anh vẫn còn nguyên lụa trắng”
và
”Giữ hộ anh bài thơ tình lụa trắng”.
vì vần trắc của chữ "trắng" đã không thích hợp với giòng nhạc chuyển tiếp cần âm bằng. Sau hơn một tuần loay hoay tìm kiếm, cuối cùng tôi đã phải dùng một phương pháp phổ thơ cũ: nhại lại lời thơ ở câu trên để chuyển ý nhạc trở về phần hai, cũng như đoạn cuối của bản nhạc:
”Anh vẫn yêu màu áo ấy vô cùng.
Anh vẫn nhớ em ngồi đây, tóc ngắn…”
Để tạo ấn tượng nuối tiếc cho người nghe, khi kết thúc bản nhạc, tôi đã thêm câu:
”Anh vẫn yêu màu áo ấy, em ơi”.
với giòng nhạc đi lên, chuyển từ Sol thứ qua Sib, La, và chấm dứt bằng Rê trưởng…” (Nguyên Sa và tình ca Ngô Thụy Miên)
Trong một chương trình ca nhạc Thuý Nga thực hiện năm 1993, ca sĩ Duy Trác có nói rằng nhiều người yêu nhạc ngộ nhận rằng ông đã nổi tiếng nhờ ca khúc “Áo lụa Hà Đông” của Ngô Thụy Miên, nhưng sự thật là nhạc sĩ Ngô Thụy Miên đã đến gặp ông để giới thiệu và nhờ ông hát ca khúc “Áo lụa Hà Đông” anh vừa mới sáng tác. Giọng hát của Duy Trác đã đưa những câu thơ của Nguyên Sa và những giai điệu cuốn hút của Ngô Thụy Miên đến với đông đảo người nghe và từ ấy đã có một định mệnh gắn kết thi sĩ, nhạc sĩ và ca sĩ trình bày như Ngô Thụy Miên đã chia sẻ: “Thi sĩ Nguyên Sa đã có lần nói rằng bài thơ “Áo Lụa Hà Đông” của ông có một số mệnh rất đặc biệt. Khi bài thơ được nhạc sĩ Ngô Thụy Miên phổ thành ca khúc và ca sĩ Duy Trác trình bày thì từ đó, cái tên “Áo lụa Hà Đông” đã gắn chặt tên tuổi của 3 người, thi sĩ, nhạc sĩ và ca sĩ. Nó đã trở thành một định mệnh. Mặc dù đây không phải là bài thơ hay nhất của Nguyên Sa, cũng như không phải là ca khúc tuyệt tác nhất của Ngô Thụy Miên, cũng như không phải là bài hát mà ca sĩ Duy Trác trình bày thành công nhất”.
Bài thơ ÁO LỤA HÀ ĐÔNG
Nắng Saigon anh đi mà chợt mát
Bởi vì em mặc áo lụa Hà Đông
Anh vẫn yêu màu áo ấy vô cùng
Thơ của anh vẫn còn nguyên lụa trắng.
Anh vẫn nhớ em ngồi đây tóc ngắn
Mà mùa thu dài lắm ở chung quanh
Linh hồn anh vội vã vẽ chân dung
Bày vội vã vào trong hồn mở cửa.
Gặp một bữa anh đã mừng một bữa
Gặp hai hôm thành nhị hỉ của tâm hồn
Thơ học trò anh chất lại thành non
Và đôi mắt ngất ngây thành chất rượu.
Em không nói đã nghe lừng giai điệu
Em chưa nhìn mà đã rộng trời xanh
Anh đã trông lên bằng đôi mắt chung tình
Với tay trắng em vào thơ diễm tuyệt.
Em chợt đến, chợt đi, anh vẫn biết
Trời chợt mưa, chợt nắng chẳng vì đâu
Nhưng sao đi mà không bảo gì nhau
Để anh gọi, tiếng thơ buồn vọng lại.
Để anh giận mắt anh nhìn vụng dại
Giận thơ anh đã nói chẳng nên lời
Em đi rồi, sám hối chạy trên môi
Những ngày tháng trên vai buồn bỗng nặng.
Em ở đâu, hỡi mùa thu tóc ngắn
Giữ hộ anh màu áo lụa Hà Đông
Anh vẫn yêu màu áo ấy vô cùng
Giữ hộ anh bài thơ tình lụa trắng.
Bài thơ “Áo lụa Hà Đông”:
https://www.facebook.com/share/r/1EMQG2N79U/?mibextid=wwXIfr
Ca khúc “Áo lụa Hà Đông” với giọng ca Duy Trác
(trong băng nhạc “Tình khúc Ngô Thụy Miên” năm 1973):
https://youtu.be/U7W-yazz8xo?si=84HP6m3GcfOByRug
Ca khúc “Áo lụa Hà Đông” với giọng ca Vũ Khanh:
https://youtu.be/r-jM5wWFwpM
Ca sĩ Ý Lan đã trình bày ca khúc “Áo lụa Hà Đông”
theo phong cách ngẫu hứng của jazz (trong CD "Hỏi tình" - 2006):
https://youtu.be/Ib4I9GMQlHY
Huỳnh Duy Lộc
Nguồn : Facebook
COMMENTS